«Μπορώ σήμερα να κάνω κάτι για να διατηρήσω τη δυνατότητα να αποκτήσω παιδί στο μέλλον;»
Η διατήρηση της γονιμότητας δίνει σε μια γυναίκα τη δυνατότητα να ενημερωθεί εγκαίρως για την αναπαραγωγική της υγεία και, όταν υπάρχει λόγος, να εξετάσει επιλογές που μπορούν να διατηρήσουν τη δυνατότητα τεκνοποίησης για το μέλλον.
Δεν αφορά μόνο γυναίκες που επιλέγουν να μεταθέσουν τη μητρότητα σε μεγαλύτερη ηλικία. Μπορεί να έχει ιδιαίτερη σημασία πριν από ορισμένες ιατρικές θεραπείες, σε συγκεκριμένες γυναικολογικές παθήσεις ή επεμβάσεις και σε περιπτώσεις όπου το ατομικό ή οικογενειακό ιστορικό δημιουργεί λόγο για έγκαιρη αξιολόγηση.
Το σημαντικό είναι να μη λαμβάνεται μια τέτοια απόφαση γενικά ή μόνο με βάση έναν αριθμό. Η ηλικία, το ιατρικό ιστορικό, το ωοθηκικό απόθεμα, ο αναπαραγωγικός σχεδιασμός και, όπου χρειάζεται, πρόσθετα κλινικά δεδομένα συνεκτιμώνται ώστε η συμβουλευτική να αφορά τη συγκεκριμένη γυναίκα.
Τι σημαίνει διατήρηση της γονιμότητας;
Με τον όρο διατήρηση γονιμότητας περιγράφουμε τις ιατρικές στρατηγικές που αποσκοπούν στη διαφύλαξη αναπαραγωγικού υλικού ή αναπαραγωγικής δυνατότητας για μελλοντική χρήση. Στις γυναίκες, η πιο συχνά χρησιμοποιούμενη μέθοδος είναι η κρυοσυντήρηση ώριμων ωαρίων. Σε συγκεκριμένες περιπτώσεις μπορεί να εξεταστεί η κρυοσυντήρηση εμβρύων, ενώ η κρυοσυντήρηση ωοθηκικού ιστού έχει θέση κυρίως σε ειδικές ιατρικές ενδείξεις με χαμηλά ποσοστά αποτελεσμάτων .
Η κατάλληλη επιλογή δεν είναι ίδια για όλες. Εξαρτάται από τον λόγο για τον οποίο εξετάζεται η διατήρηση της γονιμότητας, την ηλικία, τον διαθέσιμο χρόνο, την ωοθηκική λειτουργία και τα δεδομένα της υγείας της γυναίκας.
Γιατί η ηλικία έχει σημασία
Η γυναικεία γονιμότητα μεταβάλλεται με την ηλικία. Με την πάροδο του χρόνου μειώνεται σταδιακά ο αριθμός των διαθέσιμων ωαρίων και, κυρίως, επηρεάζεται η ποιότητά τους. Για αυτό η ηλικία κατά την οποία γίνεται η κρυοσυντήρηση ωαρίων αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες που συνδέονται με τη μελλοντική πιθανότητα επιτυχίας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι υπάρχει μία συγκεκριμένη ηλικία που είναι σωστή για όλες τις γυναίκες. Η συζήτηση χρειάζεται να γίνεται εγκαίρως και με ρεαλιστικά δεδομένα, ώστε κάθε γυναίκα να γνωρίζει τι μπορεί και τι δεν μπορεί να προσφέρει η διατήρηση της γονιμότητας.
Πότε αξίζει να συζητήσω τη διατήρηση της γονιμότητάς μου;
Μια γυναίκα μπορεί να θελήσει να ενημερωθεί για τη διατήρηση της γονιμότητας όταν δεν σχεδιάζει εγκυμοσύνη στο άμεσο μέλλον και επιθυμεί να γνωρίζει τις διαθέσιμες επιλογές της πριν η ηλικία επηρεάσει περισσότερο τη γονιμότητά της.
Υπάρχουν επίσης ιατρικές καταστάσεις στις οποίες η συζήτηση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Ενδεικτικά, πριν από χημειοθεραπεία, ακτινοθεραπεία ή άλλη θεραπεία που μπορεί να επηρεάσει την ωοθηκική λειτουργία, πριν από ορισμένες επεμβάσεις στις ωοθήκες, σε επιλεγμένες περιπτώσεις ενδομητρίωσης, καθώς και όταν υπάρχει κίνδυνος πρόωρης ωοθηκικής ανεπάρκειας ή σχετικό οικογενειακό ιστορικό.
Σε αυτές τις περιπτώσεις ο χρόνος μπορεί να έχει ιδιαίτερη σημασία. Η αξιολόγηση από Μαιευτήρα , Χειρουργό – Γυναικολόγο εξειδικευμένο στην Ιατρική της Αναπαραγωγής καλό είναι να γίνεται πριν από τη θεραπεία ή την επέμβαση, όταν αυτό είναι ιατρικά εφικτό, ώστε να εξεταστούν έγκαιρα οι διαθέσιμες επιλογές.
Η αξιολόγηση πριν από την απόφαση
Η συζήτηση για τη διατήρηση της γονιμότητας ξεκινά από το ιστορικό και όχι από μια εξέταση. Η ηλικία, το ατομικό και οικογενειακό ιστορικό, ο κύκλος, προηγούμενες επεμβάσεις ή θεραπείες και ο προσωπικός αναπαραγωγικός σχεδιασμός βοηθούν να διαμορφωθεί η συνολική εικόνα.
Η εκτίμηση του ωοθηκικού αποθέματος μπορεί να περιλαμβάνει την Αντιμυλλέριο Ορμόνη (AMH) και υπερηχογραφική καταμέτρηση των μικρών ωοθυλακίων (AFC). Οι δείκτες αυτοί είναι χρήσιμοι κυρίως για την εκτίμηση της αναμενόμενης ανταπόκρισης των ωοθηκών σε διέγερση, καθώς και για την επιλογή του κατάλληλου φαρμακευτικού πρωτοκόλλου. Δεν μετρούν την ποιότητα των ωαρίων και δεν μπορούν, από μόνοι τους, να προβλέψουν αν μια γυναίκα θα συλλάβει φυσιολογικά στο μέλλον.
Όπου υπάρχει ένδειξη, η διερεύνηση μπορεί να συμπληρωθεί με επιπλέον εργαστηριακό ή απεικονιστικό έλεγχο και, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, με γενετική αξιολόγηση. Στόχος είναι να υπάρχουν αρκετές πληροφορίες για μια τεκμηριωμένη απόφαση, χωρίς άσκοπες εξετάσεις.
Κρυοσυντήρηση ωαρίων
Η κρυοσυντήρηση ωαρίων είναι σήμερα καθιερωμένη μέθοδος διατήρησης της γονιμότητας. Περιλαμβάνει ελεγχόμενη διέγερση των ωοθηκών, παρακολούθηση της ανάπτυξης των ωοθυλακίων, ωοληψία και κατάψυξη των ώριμων ωαρίων με τη μέθοδο της υαλοποίησης (vitrification).
Η διαδικασία επιτρέπει τη φύλαξη ωαρίων στην ηλικία κατά την οποία συλλέχθηκαν. Δεν σταματά τη φυσιολογική αναπαραγωγική γήρανση και δεν αποτελεί εγγύηση μελλοντικής εγκυμοσύνης. Η πιθανότητα μελλοντικής επιτυχίας επηρεάζεται κυρίως από την ηλικία κατά την κρυοσυντήρηση και τον αριθμό των ώριμων ωαρίων που έχουν αποθηκευτεί.
Για αναλυτικές πληροφορίες σχετικά με τη διαδικασία, την προετοιμασία, την ασφάλεια και τις ρεαλιστικές προσδοκίες, η γυναίκα μπορεί να ενημερωθεί στη σχετική ενότητα «Κρυοσυντήρηση Ωαρίων».
Όταν υπάρχει ιατρικός λόγος
Η διατήρηση της γονιμότητας αποτελεί σημαντικό μέρος της φροντίδας όταν μια θεραπεία ή πάθηση ενδέχεται να επηρεάσει τη μελλοντική αναπαραγωγική δυνατότητα. Σε γυναίκες που πρόκειται να υποβληθούν σε γοναδοτοξική θεραπεία, η κρυοσυντήρηση ωαρίων ή εμβρύων μπορεί να αποτελέσει επιλογή, εφόσον το επιτρέπουν η κλινική κατάσταση και ο διαθέσιμος χρόνος.
Σε ειδικές περιπτώσεις, ιδιαίτερα όταν δεν υπάρχει χρόνος για ωοθηκική διέγερση ή όταν αυτή δεν είναι εφικτή, μπορεί να εξεταστεί η κρυοσυντήρηση ωοθηκικού ιστού. Η απόφαση λαμβάνεται σε στενή συνεργασία με την ιατρική ομάδα που αντιμετωπίζει την υποκείμενη νόσο. Σε όλες τις περιπτώσεις χρειάζεται ομόφωνη απόφαση από το ογκολογικό συμβούλιο των θεραπόντων για την κάθε ασθενή.
Τι μπορεί να προσφέρει και τι δεν μπορεί να υποσχεθεί
Η διατήρηση της γονιμότητας μπορεί να διευρύνει τις μελλοντικές αναπαραγωγικές επιλογές μιας γυναίκας. Δεν μπορεί όμως να εξασφαλίσει ότι θα υπάρξει εγκυμοσύνη ή γέννηση παιδιού στο μέλλον.
Η σωστή ενημέρωση πριν από οποιαδήποτε απόφαση πρέπει να περιλαμβάνει τόσο τις δυνατότητες όσο και τους περιορισμούς κάθε μεθόδου. Αυτό επιτρέπει στη γυναίκα να αποφασίζει χωρίς πίεση και χωρίς μια ψευδή αίσθηση βεβαιότητας.
Η θέση του κου Θεοχάρη Κ. Παπαγεωργίου
«Δεν χρειάζεται κάθε γυναίκα να προχωρήσει σε κρυοσυντήρηση ωαρίων. Χρειάζεται όμως να γνωρίζει εγκαίρως τι συμβαίνει με τη γονιμότητά της και ποιες επιλογές έχει. Η σωστή απόφαση είναι αυτή που βασίζεται στην ηλικία, στο ιστορικό, στα ιατρικά δεδομένα και στον δικό της σχεδιασμό για το μέλλον.»
Ενημέρωση σήμερα, περισσότερες επιλογές για το αύριο
Η διατήρηση της γονιμότητας δεν είναι απαραίτητη για κάθε γυναίκα. Η έγκαιρη ενημέρωση, όμως, έχει αξία για κάθε γυναίκα που θέλει να γνωρίζει τις αναπαραγωγικές της επιλογές και να αποφασίζει με βάση τα δικά της δεδομένα.
Μια εξατομικευμένη αξιολόγηση μπορεί να δείξει αν υπάρχει λόγος να γίνει κάτι σήμερα ή αν αρκεί η σωστή παρακολούθηση και επανεκτίμηση στο μέλλον.