Εξωσωματική γονιμοποίηση

Τι είναι η εξωσωματική γονιμοποίηση;

Η εξωσωματική γονιμοποίηση είναι μια επιστημονική μέθοδος που δίνει τη δυνατότητα σε ζευγάρια με υπογονιμότητα να αποκτήσουν παιδί. Η διαδικασία βασίζεται στη γονιμοποίηση των ωαρίων της γυναίκας από το σπέρμα του άνδρα στο εργαστήριο, δηλαδή εξωσωματικά.

Η τεχνική είναι εδώ και 50 χρόνια καταξιωμένη επιστημονικά και έχει πάρει βραβείο Νobel  το 2011. Έχει βοηθήσει εκατομμύρια ζευγάρια σε όλο τον κόσμο να αποκτήσουν παιδί με αυτόν τον τρόπο. Για τον λόγο αυτό, είναι σημαντικό να τονιστεί η μεγάλη επιστημονική και κοινωνική της συνεισφορά.

Επιστημονικά εξελίσσεται ραγδαίως, βελτιώνοντας συνεχώς τα ποσοστά επιτυχίας σε επίπεδο εγκυμοσύνης. Παράλληλα, αναβαθμίζει την ποιότητα των υπηρεσιών και την ασφάλεια της διαδικασίας τόσο για τα ζευγάρια όσο και για τα έμβρυα.

Πότε ενδείκνυται;

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η εξωσωματική γονιμοποίηση αποτελεί την πλέον ενδεδειγμένη λύση για την αντιμετώπιση της υπογονιμότητας. Οι ενδείξεις για να ενταχθεί ένα ζευγάρι σε πρόγραμμα εξωσωματικής γονιμοποίησης είναι:

• γυναικεία υπογονιμότητα 
• ανδρική υπογονιμότητα
• μεικτή υπογονιμότητα
• αγνώστου αιτιολογίας ή ιδιοπαθής υπογονιμότητα

Αίτια γυναικείας υπογονιμότητας

Η γυναικεία υπογονιμότητα μπορεί να οφείλεται σε ποικίλους παράγοντες, που σχετίζονται τόσο με την ηλικία όσο και με ορμονικές, ανατομικές ή γενετικές αιτίες. Τα κυριότερα αίτια περιλαμβάνουν τα εξής:

• προχωρημένη ηλικία, πάνω από́ 36 ετών
• χαμηλό ωοθηκικό απόθεμα – χαμηλή ΑΜΗ
• ενδομητρίωση 
• πυελικές φλεγμονές
• σαλπιγγικός παράγων
• ιδιοπαθής υπογονιμότητα
• σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών
• γονιδιακής αιτιολογίας υπογονιμότητα
• αυτοάνοσα νοσήματα
• συνδυασμός όλων των παραπάνω

Αίτια ανδρικής υπογονιμότητας

Η ανδρική υπογονιμότητα μπορεί να σχετίζεται με διαταραχές στην παραγωγή, τη μορφολογία ή τη λειτουργικότητα του σπέρματος, καθώς και με γενετικούς ή ορμονικούς παράγοντες.

Τα κυριότερα αίτια ανδρικής υπογονιμότητας περιλαμβάνουν τα εξής:

• ολιγοασθενοτερατοσπερμία
• χρωμοσωμιακές και γονιδιακές μεταλλάξεις
• χαμηλή γονιμοποιητική ικανότητα του σπέρματος ( υψηλός κατακερματισμός DNA)
• κρυψορχία
• ορμονικές διαταραχές

Πλεονεκτήματα εξωσωματικής γονιμοποίησης

Η εξωσωματική γονιμοποίηση προσφέρει σημαντικά πλεονεκτήματα, καθώς προσαρμόζεται στις ανάγκες κάθε ζευγαριού και επιτρέπει εξατομικευμένη προσέγγιση. Στον κύκλο διέγερσης των ωοθηκών, επιτυγχάνονται υψηλά ποσοστά επιτυχίας, ενώ δίνεται η δυνατότητα συλλογής περισσότερων ωαρίων και επιλογής βιώσιμων εμβρύων. Παράλληλα, η κατάψυξη υπεράριθμων εμβρύων επιτρέπει την πραγματοποίηση περισσότερων εμβρυομεταφορών χωρίς την ανάγκη νέας διέγερσης.

Από την άλλη πλευρά, ο φυσικός κύκλος αποτελεί μια πιο απλή διαδικασία, χωρίς τη λήψη φαρμάκων, με μικρότερο κόστος και λιγότερες επισκέψεις. Με αυτόν τον τρόπο, η εξωσωματική γονιμοποίηση μπορεί να προσαρμοστεί σε διαφορετικά ιατρικά και προσωπικά δεδομένα, προσφέροντας ευελιξία και αποτελεσματικότητα.

Στάδια της εξωσωματικής γονιμοποίησης

Διέγερση ωοθηκών

Στο πρώτο στάδιο πραγματοποιείται διέγερση των ωοθηκών με γοναδοτροπίνες προκειμένου να πάρουμε καλύτερα και περισσότερα ωάρια. Εδώ υπάρχουν πολλά πρωτόκολλα – τρόποι χορήγησης φαρμάκων και για κάθε περιστατικό απαιτείται προσεκτική και ιδιαίτερη αντιμετώπιση  και αυστηρά εξατομικευμένη.

Δηλαδή άλλο πρωτόκολλο θα εφαρμοστεί σε γυναίκα με χαμηλό ωοθηκικό απόθεμα – χαμηλή ΑΜΗ και άλλο πρωτόκολλο σε γυναίκα κάτω των 45 χρόνων με ανδρική υπογονιμότητα. Η διέγερση κρατάει 10 με 14 μέρες και παρακολουθούμε την ασθενή υπερηχογραφικά σχεδόν μέρα παρά μέρα.

Ωοληψία

Στο δεύτερο στάδιο γίνεται η ωοληψία. Πραγματοποιείται με μέθη και διαρκεί περίπου μισή ώρα αναλόγως του αριθμού των ωαρίων. Μια βελόνα εισάγεται μέσω του κόλπου και, υπό υπερηχογραφική καθοδήγηση, γίνεται η λήψη των ωαρίων από τα αντίστοιχα ωοθυλάκια.

Γονιμοποίηση

Έπειτα στο τρίτο στάδιο ακολουθεί η γονιμοποίηση των ωαρίων με το σπέρμα του συντρόφου/συζύγου με τη μέθοδο της μικρογονιμοποίησης (ICSI) ή με IVF.

Επώαση εμβρύων

Στο τέταρτο στάδιο πραγματοποείται η επώαση των γονιμοποιημένων ωαρίων σε ειδικούς επωαστήρες- embryosscope.

Εμβρυομεταφορά

Στην συνέχεια, στο πέμπτο στάδιο πραγματοποιείται η εμβρυομεταφορά. Σε αυτό το πολύ σημαντικό στάδιο τα έμβρυα μεταφέρονται δια μέσου του τραχήλου με ένα πολύ λεπτό καθετήρα στο εσωτερικό της μήτρας, δηλαδή το ενδομήτριο. Η διαδικασία είναι τελείως ανώδυνη και γίνεται υπό υπερηχογραφικό έλεγχο πολύ προσεκτικά.

Κρυοσυντήρηση

Το τελευταίο στάδιο αφορά στα υπόλοιπα έμβρυα που δεν μεταφέρονται αλλά κρυοσυντηρούνται για μια επόμενη προσπάθεια.

Σύγχρονες τεχνικές και παραλλαγές εξωσωματικής

Τα παραπάνω αποτελούν τα βασικά στάδια της εξωσωματικής γονιμοποίησης. Ωστόσο, υπάρχουν πολλές παραλλαγές, όπως η χρήση προεμφυτευτικού ελέγχου για ανευπλοειδίες ή μονογονιδιακά νοσήματα (PGT-A, PGT-M), καθώς και η τεχνική freeze all. Η τεχνική αυτή αφορά στην εξαρχής κρυοσυντήρηση όλων των εμβρύων για διάφορους λόγους όπως π.χ. η αποφυγή του συνδρόμου υπερδιέγερσης των ωοθηκών.

Υπάρχουν παραλλαγές επίσης στη διέγερση όπως ήπια πρωτόκολλα διέγερσης αλλά και η λήψη ωαρίων σε φυσικό κύκλο natural cycle. Γενικά, η διέγερση αποτελεί μια κομβική απόφαση που πρέπει να γίνεται αυστηρά εξατομικευμένα. Είναι απαραίτητο να λαμβάνονται υπόψη τα κλινικά δεδομένα και το ιστορικό κάθε ασθενούς, ώστε να εφαρμόζεται το κατάλληλο, εξατομικευμένο πρωτόκολλο (customize protocol).

Ορισμένα επιμέρους θέματα έχουν ιδιαίτερη σημασία και χρειάζονται πιο αναλυτική παρουσίαση, ώστε τα ζευγάρια να είναι σωστά ενημερωμένα.

Προεμφυτευτικός έλεγχος

Ο προεμφυτευτικός έλεγχος που αναφέρθηκε παρέχει πληροφορίες τόσο σε χρωμοσωμικό όσο και σε γονιδιακό επίπεδο για το έμβρυο. Η διαδικασία περιλαμβάνει τη λήψη λίγων κυττάρων στο στάδιο της βλαστοκύστης (day 5 ή day 6). Η βιοψία αυτή δεν επηρεάζει την ποιότητα του εμβρύου ούτε τα ποσοστά επιτυχίας. Αντίθετα, φαίνεται ότι συμβάλλει στη μείωση του χρόνου επίτευξης εγκυμοσύνης.

Κρυοσυντήρηση ωαρίων και εμβρύων

Η δυνατότητα κρυοσυντήρησης (freezing), τόσο σε επίπεδο ωαρίων όσο και εμβρύων, προσφέρει πολύ καλά αποτελέσματα. Οι νεότερες τεχνικές κατάψυξης, όπως η υαλοποίηση, συμβάλλουν στη βελτίωση των αποτελεσμάτων. Παράλληλα, η εμβρυομεταφορά μετά από απόψυξη κρυοσυντηρημένων εμβρύων φαίνεται να αυξάνει τα ποσοστά επιτυχίας εγκυμοσύνης σε πολλές περιπτώσεις.

Ταυτόχρονα, παρατηρούνται υψηλά ποσοστά κλινικής εγκυμοσύνης μετά από απόψυξη, γονιμοποίηση και εμβρυομεταφορά κρυοσυντηρημένων ωαρίων. Ωστόσο, το ζήτημα της ορθής κρυοσυντήρησης των ωαρίων παραμένει σημαντικό και σχετίζεται τόσο με ιατρικούς όσο και με κοινωνικούς παράγοντες.

Όλα τα παραπάνω που συμβάλλουν στην αύξηση των ποσοστών επιτυχίας οφείλονται κυρίως στη σημαντική πρόοδο του εμβρυολογικού εργαστηρίου. Για τον λόγο αυτό, είναι απαραίτητη η στενή συνεργασία μεταξύ ιατρού υποβοηθούμενης αναπαραγωγής και εμβρυολόγου.

Η σημασία της εξειδίκευσης και της ιατρικής ομάδας

Η σωστή επιλογή των περιστατικών ως προς τη μέθοδο που θα ακολουθηθεί απαιτεί κατάρτιση και μεγάλη εμπειρία. Θα πρέπει οι γυναικολόγοι να είναι εκπαιδευμένοι σε επίσημα προγράμματα εκπαίδευσης εξωσωματικής γονιμοποίησης κατά προτίμηση σε κέντρα του εξωτερικού. Το ίδιο ισχύει για τους εμβρυολόγους και άλλους όπως οι γενετιστές.

Συμπεράσματα

Συμπερασματικά η εξωσωματική γονιμοποίηση είναι μια καταξιωμένη επιστημονικά μέθοδος υποβοηθούμενης αναπαραγωγής βραβευμένη με βραβείο Nobel που δεν πρέπει να δαιμονοποιείται ούτε να αντιμετωπίζεται με προκατάληψη και δυσπιστία . Δίνει λύση σε πολλά υπογόνιμα ζευγάρια. Είναι ασφαλής από́ όλες τις απόψεις και τα τελευταία σχεδόν 50 χρόνια έχουν γεννηθεί εκατομμύρια παιδιά με τη βοήθεια της. Φυσικά θα πρέπει να προτείνεται όπου είναι απαραίτητη και να γίνεται σαφές ότι έχει συγκεκριμένα ποσοστά επιτυχίας. Κάθε ζευγάρι έχει το δικό του ποσοστό επιτυχίας και τη δική του αυστηρά εξατομικευμένη αντιμετώπιση.

Αυτό επιτυγχάνεται μόνο όταν τα περιστατικά αντιμετωπίζονται από εξειδικευμένους μαιευτήρες γυναικολόγους που έχουν εκπαιδευτεί και δουλέψει σε κέντρα με διεθνή αναγνώριση. Πολύ σημαντικό είναι  ο μαιευτήρας γυναικολόγος αναπαραγωγής  να έχει καταρτισμένη επιστημονική ομάδα από́ εμβρυολόγους , γενετιστές , αναισθησιολόγους και άλλους εξειδικευμένους ιατρούς.

Ο Μαιευτήρας – Χειρουργός Γυναικολόγος Θεοχάρης Κ. Παπαγεωργίου διαθέτει την εμπειρία και την εξειδίκευση για την ολοκληρωμένη προσέγγιση της εξωσωματικής γονιμοποίησης και την εξατομικευμένη καθοδήγησή σας σε κάθε στάδιο της διαδικασίας. Επικοινωνήστε μαζί μας για να λάβετε υπεύθυνη ενημέρωση και ένα θεραπευτικό πλάνο προσαρμοσμένο στις δικές σας ανάγκες και στόχους.