Οι ενδομητριωσικές κύστες δημιουργούνται συχνότερα στις ωοθήκες, ως αποτέλεσμα της ενδομητρίωσης. Πρόκειται για μια κατάσταση κατά την οποία ενδομητρικός ιστός εμφυτεύεται εκτός μήτρας. Η ενδομητρίωση μπορεί να εμφανιστεί σε διάφορα σημεία του σώματος, όπως οι ωοθήκες, οι σάλπιγγες, το περιτόναιο, το έντερο και, σπανιότερα, ακόμη και ο πνεύμονας. Οι συχνότερες έκτοπες θέσεις εμφύτευσης είναι οι σάλπιγγες και οι ωοθήκες, όπου σχηματίζονται οι κύστες αυτές, γνωστές και ως ενδομητριώματα. Οι ενδομητριωσικές κύστες συνδέονται συχνά με υπογονιμότητα. Έχει σημασία λοιπόν να διευκρινιστούν ορισμένα ζητήματα που αφορούν τις ενδομητριωσικές κύστες των ωοθηκών.
Ενδομητριωσικές κύστες: Τι μέγεθος μπορεί να έχουν;
Τα ενδομητριώματα μπορεί να είναι πολύ μικρά, να έχουν μέγεθος μικρότερο του 1εκατοστού, αλλά και αρκετά μεγάλα, φτάνοντας ακόμη και τα 8 με 10 εκατοστά. Σε ορισμένες περιπτώσεις καταλαμβάνουν σχεδόν όλο τον ωοθηκικό ιστό επηρεάζοντας τη λειτουργία της ωοθήκης. Αυτός είναι και ο λόγος που μπορεί να σχετίζονται με δυσκολία στη σύλληψη.
Ποια συμπτώματα προκαλούν οι ενδομητριωσικές κύστες;
Οι ενδομητριωσικές κύστες δεν προκαλούν πάντα συμπτώματα, ιδιαίτερα όταν είναι μικρές. Ωστόσο, σε αρκετές περιπτώσεις μπορεί να συνδέονται με έντονο πόνο κατά την περίοδο, δυσμηνόρροια, καθώς και πόνο κατά τη σεξουαλική επαφή. Ορισμένες γυναίκες εμφανίζουν:
- πυελικό άλγος
- αίσθημα βάρους χαμηλά στην κοιλιά
- φούσκωμα στην κάτω κοιλία
- διαταραχές στην έμμηνο ρύση
- δυσκολία στη σύλληψη.
Όταν οι κύστες αποκτούν μεγαλύτερο μέγεθος, ενδέχεται να προκαλέσουν πιο έντονη συμπτωματολογία. Σε σπανιότερες περιπτώσεις, μια μεγάλη κύστη μπορεί να υποστεί ρήξη ή συστροφή, προκαλώντας αιφνίδιο και έντονο κοιλιακό ή πυελικό πόνο. Τα συμπτώματα ενδέχεται να συνοδεύονται από ναυτία, ζάλη, αδυναμία ή ακόμη και εσωτερική αιμορραγία, καταστάσεις που απαιτούν άμεση ιατρική αξιολόγηση.
Πώς επηρεάζουν τη γονιμότητα;
Τα ενδομητριώματα μπορούν να επηρεάσουν τη γονιμότητα με διαφορετικούς τρόπους. Ο πιο συνηθισμένος αφορά τις μεγάλες ενδομητριωσικές κύστες, δηλαδή εκείνες που ξεπερνούν τα 4 εκατοστά. Σε αυτές τις περιπτώσεις, μπορεί να καταλαμβάνουν σημαντικό μέρος της ωοθήκης και να επηρεάζουν τη λειτουργικότητα του ωοθηκικού ιστού. Συχνά, οι γυναίκες αυτές εμφανίζουν μειωμένο ωοθηκικό απόθεμα και χαμηλή ΑΜΗ.
Τα ενδομητριώματα μεγαλύτερα των 4 εκατοστών συνήθως χρειάζεται να αντιμετωπίζονται χειρουργικά για τους εξής λόγους:
- Προστασία της ωοθήκης: Μειώνεται η αρνητική («δηλητηριώδης») επίδρασή τους στην υπόλοιπη ωοθήκη, η οποία σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να καταστεί υπολειτουργούσα ή ακόμη και ανενεργή.
- Αποκλεισμός κακοήθειας: Είναι σημαντικό να αποκλειστεί το ενδεχόμενο να υποκρύπτεται κάποια μορφή κακοήθειας των ωοθηκών.
- Ανακούφιση των συμπτωμάτων: Η αφαίρεση μπορεί να συμβάλει στην υποχώρηση συμπτωμάτων που συχνά συνοδεύουν τα μεγάλα ενδομητριώματα, όπως πόνος, δυσμηνόρροια, δυσπαρεύνια και γαστρεντερικές διαταραχές.
Τι γίνεται με τα ενδιάμεσα μεγέθη;
Το ερώτημα που ανακύπτει είναι τι γίνεται με τα ενδιάμεσα μεγέθη ενδομητριωμάτων μεταξύ 3 ή 4 εκατοστών που είναι και τα πιο συνήθη. Σε αυτές τις περιπτώσεις η αντιμετώπιση είναι αυστηρά εξατομικευμένη. Εάν είναι ασυμπτωματικά και δεν προκαλούν υπογονιμότητα τότε μπορεί να παρακολουθούνται στενά. Αν το μέγεθος τους αυξηθεί θα πρέπει να αφαιρεθούν χειρουργικά. Επίσης, όταν οι ενδομητριωσικές κύστες συνδυάζονται με υπογονιμότητα, συχνά προτείνεται η χειρουργική αφαίρεσή τους.
Αυτό συμβαίνει γιατί είναι πιθανό, μέσω μηχανισμών φλεγμονής, να επηρεάζουν αρνητικά τον γειτονικό ωοθηκικό ιστό και κατ’ επέκταση την ποιότητα των ωαρίων.
Μικρές ενδομητριωσικές κύστες: Χρειάζονται θεραπεία;
Για τα μικρά ενδομητριώματα, δηλαδή εκείνα που έχουν μέγεθος μικρότερο από 3 εκατοστά, συνήθως συστήνεται στενή παρακολούθηση με τακτικούς υπερήχους και έλεγχο των δεικτών Ca 125 και Ca 19-9. Η αντιμετώπιση καθορίζεται ανάλογα με την εξέλιξή τους και μπορεί να περιλαμβάνει είτε περαιτέρω παρακολούθηση είτε χειρουργική αντιμετώπιση.
Ποιοι παράγοντες καθορίζουν την αντιμετώπιση;
Οι γυναίκες με ενδομητριώματα (κύστες ενδομητρίωσης των ωοθηκών) χρειάζεται να αντιμετωπίζονται με ιδιαίτερη προσοχή και πάντα εξατομικευμένα. Κάθε περίπτωση είναι διαφορετική και η απόφαση για θεραπεία βασίζεται σε πολλούς παράγοντες.
Κατά την αξιολόγηση, λαμβάνονται υπόψη:
- Το ατομικό και οικογενειακό ιστορικό: Για παράδειγμα, γυναίκες με οικογενειακό ιστορικό καρκίνου ωοθηκών, καρκίνου μαστού ή άλλης μορφής κακοήθειας μπορεί να χρειάζεται να αντιμετωπίζονται χειρουργικά, πάντα σε συνδυασμό με τη συμπτωματολογία και τα αποτελέσματα των εργαστηριακών εξετάσεων.
- Η επιθυμία για εγκυμοσύνη: Όταν μια γυναίκα προσπαθεί να συλλάβει και αντιμετωπίζει δυσκολία, μπορεί να τεθεί το ενδεχόμενο λαπαροσκόπησης, ώστε να διαπιστωθεί εάν υπάρχει εκτεταμένη ενδομητρίωση ή απόφραξη των σαλπίγγων.
Ιδιαίτερη σημασία έχουν και οι αποτυχημένες προσπάθειες εξωσωματικής γονιμοποίησης (IVF) σε γυναίκες με μικρές ή μεσαίου μεγέθους ενδομητριωσικές κύστες. Σε αυτές τις περιπτώσεις, μπορεί να συστηθεί η αφαίρεσή τους, ώστε να περιοριστεί η πιθανή αρνητική επίδρασή τους στον γειτονικό ωοθηκικό ιστό.
Πως αντιμετωπίζονται;
Το θέμα της χειρουργικής αντιμετώπισης των ενδομητριωμάτων είναι ιδιαίτερα σημαντικό. Η προσπέλαση είναι κατ’ αρχήν λαπαροσκοπική εκτός εάν υπάρχουν αντενδείξεις.
Η χειρουργική εμπειρία παίζει καθοριστικό ρόλο, καθώς στόχος είναι να απομακρυνθεί πλήρως ο ενδομητριωσικός ιστός χωρίς να επηρεαστεί το παρακείμενο ωοθηκικό παρέγχυμα. Με αυτόν τον τρόπο προστατεύεται το ωοθηκικό απόθεμα και, κατ’ επέκταση, η γονιμότητα της γυναίκας.
Σε περίπτωση ύποπτης ενδομητριωσικής κύστης αλλά και πολύ υψηλών δεικτών πρέπει να έχει γίνει κατανοητό στην ασθενή ότι μπορεί να χρειαστεί περαιτέρω έλεγχος μέσω λαπαροτομίας. Επίσης σε γυναίκες που έχουν χειρουργηθεί επανειλημμένως στην πύελο και έχουν υποτροπιάζουσες ενδομητριωσικές κύστες θα πρέπει να ενημερώνονται ότι η καλύτερη προσπέλαση είναι η λαπαροτομία για την ασφαλή και σίγουρη διεκπεραίωση της κατάστασης.
Τι πρέπει να γνωρίζετε για τις ενδομητριωσικές κύστες;
Συμπερασματικά, οι ενδομητριωσικές κύστες είναι ένα πολύ δύσκολο και λεπτό θέμα στην αντιμετώπισή του. Αφορά συχνά νέες γυναίκες, πολλές φορές άτεκνες και πιθανώς σε κάποιο βαθμό υπογόνιμες.
Οι κύστες ενδομητρίωσης ωοθηκών πρέπει να αντιμετωπίζονται εξατομικευμένα ανάλογα με το μέγεθός τους, το ιστορικό τους (οικογενειακό και ατομικό), τη συμπτωματολογία τους, τις επιθυμίες τους καθώς και την πιθανή σύλληψη και εγκυμοσύνη.
Η σωστή διαχείριση απαιτεί προσεκτική και εξατομικευμένη προσέγγιση, με στόχο:
- την ανακούφιση των συμπτωμάτων
- τη διατήρηση της γονιμότητας
- την ασφάλεια της γυναίκας.
Ο Μαιευτήρας – Χειρουργός Γυναικολόγος Θεοχάρης Κ. Παπαγεωργίου διαθέτει την εμπειρία και την εξειδίκευση για την εξατομικευμένη αντιμετώπιση των ενδομητριωσικών κύστεων, με στόχο την προστασία της γονιμότητας και τη συνολική φροντίδα της γυναικείας υγείας. Επικοινωνήστε μαζί μας για έγκυρη ενημέρωση και ένα θεραπευτικό πλάνο προσαρμοσμένο στις δικές σας ανάγκες και επιθυμίες.